Наддзьвіньне (1926)/Аднойчы вясною…

Вершы Аднойчы вясною…
Апавяданьне
Аўтар: Паўлюк Шукайла
1926 год
Вершы

Спампаваць тэкст у фармаце EPUB Спампаваць тэкст у фармаце RTF Спампаваць тэкст у фармаце PDF Прапануем да спампаваньня!




ПАЎЛЮК ШУКАЙЛА.

Аднойчы вясною…

(АДРЫВАК З АПОВЕСЬЦІ).

Хваісты лес ківаў кудзелямі галоў… Сонца залаціста-срэбным пералівам сваіх праменьняў песьціла іх. Грэбень-вецер пяшчотна расчосваў і кучаравіў як валасочкі перабіраючы зялёныя лісткі адзінокай бярозкі. Яны шапацелі, штосьці, гаварылі,

сьпявалі,

ігралі —

гралі сымфонію,

якой — сусьветнай кансэрваторыяй

прысвоена назва: —

Шалясьценьне.

Прыгожа, О, як прыгожа!

∗     ∗

У-лю-лю-лю-пю-лю…

Чуліся гукі пасьвісьцёлка ў хваёвым лесе, жалобныя, сумныя, — як пахавальная песьня, гукі.

У-у-у-у-у

Адказала дзесьці карова, быццам гаворачы іграку: — хадзі сюды, мне адной, таксама, сумна, заграй песьню, хоць-бы й сумную…

Клін клінам выганяюць.

Іграючы зразумеў жаданьне каровіна. Па зьвілістай сьцежцы, вядучай у напрамку к гукам вышаў белавалосы хлапчук год — дванаццаць.

У губах быў пасьвісьцёлак.

Ён усё іграў…

∗     ∗

З-за куста паказалася карова

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

Перастаў сьвісьцець пасьвісьцёлак.

Вочы хлапчука глядзелі, не пазнавалі карову:

Чыя?..

Дзе яго?..

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

Зьмяніў ход-пабег…

Упор з-за куста паказалася дзяўчына…

Абое спалохаліся.

— Ясуль!

— Люба!

— Ты ня бачыла мае Лысае?

— Не, а што?

— Ды вось не найду ніяк. Пайшоў у возера ваду піць, заставіў яе пры беразе, прышоў і яе няма, — зьнікла. Пайду шукаць…

— Ідзі, гукай, Адкажу каб не зблудзіў.

— Нічога, добра…

∗     ∗

— Лысая, — у-у-у-у-у!..

гукаў карову хлапец, чакаючы водгука.

∗     ∗

Сонца глядзела толькі палавінаю, калі пры апошнім ауканьні ў недалёку ад Любы паказаўся заплаканы аднавясковец Ясюль.

— Няма?

— Не найшоў…

∗     ∗

Моцна ўшчарэпіўшыся за валасы, Ясюль паіў сьлязмі зямлю.

—Люба супакайвала яго

— Кінь плакаць, знойдзецца…

— Як жа гэта я да хаты вярнуся, ды тата мяне задушыць. Што ж гэта я нарабіў!…

.   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .

Белакурая дзяўчына — Люба адцягнула рукі ад валасоў белакурага Ясюлькі.

Сьціснула іх…

Прытулілася да яго…

Яны плакалі разам…

— Яны ня родныя —

—толькі з аднэй вёскі…

Яму было дванаццаць…

Ей было дзесяць…

∗     ∗

—Месяц сачыў за зямлёю.

—Зоркі трымалі варту, — калі з хаты з вастрожнымі вакенцамі, скуль кідаўся слабы сьвет лучыны, чуўся голас:

«Ой татулёчка, міленькі, родненькі

Пусьцеце, ня біце.

Я больш ніколі ня буду.

Я пайду шукаць карованьку.

Знайду…

∗     ∗

Месяц, як бы знарок, пакіраваў свае ногі ў бок ад хаты. Ён не хацеў перашкаджаць катаваць дзіцё, хоць гэта яго быў абавязак, як вартаўніка.

∗     ∗

Што-сь клубком перакацілася цераз парог сяней і як жаба папаўзло пад грушу-дзічку, якая стаяла неўдалёку.

Чуцен быў стогн

маладой,

яшчэ не распусьціўшай добра храсткі,

душы…

∗     ∗

Пазадзе хаты прабегла чыя-сь цень у хустцы…

∗     ∗

На парозе паказалася фігура нізкай, тоўстай, як дваццатка-кадушка ад селядцоў — жанчыны.

У руках быў кубак і міска…

— На йдзі зьеш адваронікаў з масьлянкай.

— Каб ты ведзьма пранцаў наелася, як ты накарміла сёньня мяне праз тату — адказаў ком, з белымі валасамі з-пад грушы-дзічкі.

— Што? Ды я цябе заб‘ю… Рыгор, ты чуў, што твой сынок кажа… Вось вывучыў, вось якое маё шчасьце. Пасынак пранцамі корміць, за маё добрае, што кармлю, абшываю, ды абмываю…

∗     ∗

З хаты нёсься бацька,

У руках была вяроўка…

∗     ∗

Пад грушай-дзічкай нікога ня было… Чыесь ногі адлічвалі на сто ў хвіліну напрамкам за сяло…

∗     ∗

Ціха на вясковых могілках у майскі вечар.

Лісткі бяроз цалаваліся з жукамі, якія жужжалі і напявалі любоў к лісткам…

∗     ∗

Хто вечарам ідзе на могілкі?

Ясь.

Кім нарушана гэгая сьмфонія сьпеваў жаб?

Ясем…

Хто перашкодзіў салаўям пачаць пяяць?

Ён

Чые чутны словы на раскопанай сьзіньнямі мягілцы:

Мама,

чуеш,

бачыш,

маю пакуту?..

Устань,

збаў,

паглядзі…

да сябе вазьмі!..

На чыіх сьлязах расьлі ўцатеўшыя ад сьвінога рыла магільчыны ягадкі?

— толькі на Ясіных…

∗     ∗

Што-сь шаляснула за сьпіной Яські.

Сэрца млее…

А што ды пакойнік?..

∗     ∗

Яська, гэта ты?..

Ціха, ціха… Рука не пакойніка, — а… Любы

—Абвіла шыю Яські.

— На хлеба з маслам…

∗     ∗

Нурцом упаў Яська на могілкі.

Сьлёзы яго паілі зямлю…

Любчыны цяклі на яго…

Яму было дванаццаць…

Ёй — дзесяць.

У яго цёмная і злая мачыха…

У яе цёмны, злосны айчым.

∗     ∗

Засыпаў Яська

на руках у Любкі…

Засьвістаў салавей…

Прыціхлі жабы…

З-пад возера паказаўся вялікі чорны сілуэт.

Пачулася прадоўжнае рыканьне…

Яська ўздрыгнуў…

∗     ∗

Месяц хаваўся то за адным, то за другім воблакам.

Ён забываўся аб сваіх абавязках вартаўніка.

Ён закрываў вочы перад жартамі жыцьця…

∗     ∗

Жабы змоўклі, салаўі сьціхалі.

З душы лілася ня песьня —

а сум…

Станавілася ціха,

зусім ціха…

Ціха, ціха…

10 IV — 26 г., в. Расоны.