Збор твораў (Купала, 1925—1932)/II/Байкі і аповесьці/За што?

Забытая скрыпка За што?
Паэма
Аўтар: Янка Купала
1926 год
У шынку
Іншыя публікацыі гэтага твора: За што? (Купала, паэма).

Спампаваць тэкст у фармаце EPUB Спампаваць тэкст у фармаце RTF Спампаваць тэкст у фармаце PDF Прапануем да спампаваньня!




ЗА ШТО?

I

Ой, мае вы песьні,
Песьні весялушкі!
Будзьце мне слухмяны
Вы, мае пяюшкі.

Ці я сам у полі,
Ці я дзе з людзямі:
Цяжка мне, ня лёгка,
Калі я ня з вамі.

Мусіць я памёр-бы,
Каб мне вас ня стала;
Мусіць паваліўся-б,
Як бярно-павала.

Дык-жа будзем жыці
Разам днём ці ночай,
Пакуль сэрца б‘ецца,
Пакуль плачуць вочы!

Гаварэце, думкі,
Пакуль сонца ходзе,
Аб маёй старонцы,
Аб маім народзе.

Хай нясецца жальба
Там, гэй, на прывольле
Аб тэй нашай крыўдзе,
Аб тэй горкай долі!

Можа хто пачуе
Розгалас прастачы,
Ўстане і прагляне,
Ўсю няпраўду ўбача.

II

У вадным куточку
Беларусі нашай
Пры узгорку леса,
Пры лагчынцы пашы

Між кустоў, спрадлетаў
На пустым дзірване,
Пасяліўся Юрка,
Дзягель па празваньні.

Туга йдзе спачатку
На такім загоне:
Ані тых будынкаў,
Ні ўзараных гоняў.

І наш Дзягель часта
Са сваёй сям‘ёю
Зьліўся, як за грошы,
Потам ды сьлязою.

Год за годам сходзіць,
Бачаць гаспадары:
Юрка арэ, сее,
Цярэбіць гушчары;

Чынш двару заплаціць
Талакой, грашыма,
І жыве так, як-бы
Ў бога за плячыма.

Зацьвілі загоны
Усялякім збожжам:
Як палацам, хатай
Пахваліцца можа.

Эй, бо што мужыцка
Праца не падоле?
Дзірваны ў сад зьменіць,
А горы — на поле!

III

Сорак год так Дзягель
Жыў ня ў кепскім стане,
Пакуль пан стары жыў
І старая пані.

Але, як той кажа,
Усё ў нас ня вечна:
Годзе Юрку жыці
З хлебам ды бясьпечна!

Новы пан прыехаў
І зьмяніў парадкі:
Загадалі Юрцы
Выбірацца з хаткі.

А ці-ж лёгка гэта?
Дый хто з вас ня знае,
Як наш брат к зямельцы
Быццам прырастае.

З дзеда і на ўнука
Гэта пераходзіць,
Хаця тое поле
Родзіць ці ня родзіць.

Бедны Юрка, бедны!
Зьвяў як-бы націна.
Шкода столькі працы,
Страшна цяганіна!

І пашоў ён рады
Па судох шукаці;
І прапаў спакой з ёй,
Прапала багацьце.

IV

Год, другі праходзіць,
Суд ідзе па судзе;
Юрка ўсё бяднее,
Багацеюць людзі.

Дзе той спрыт падзеўся,
Дзе тое здароўе?
Ў хаце непарадкі,
Проста безгалоўе.

Тут-жа суд апошні
І пастанаўленьне:
Заплаціць расходы —
І на высяленьне!

А было ўжо лета
На зямлі шырокай;
Сёмуха мінула,
Пётра недалёка;

Дабрыцо красуе,
Траўка зелянее.
Юрка кіне вокам —
Так і абамлее:

Ўся яго работа
Каля маткі-нівы
Пойдзе, як у процьму,
Марна, нешчасьліва.

Дарма ён і к пану,
І к усякім членам —
Б‘е паклон нізенькі
І гэтым, і гэным:

Станавы прыехаў
Выкідаць астаткі
З яго роднай ніўкі,
З яго роднай хаткі…

V

Сьпета Юркі песьня,
Ўсё пашло па сьвеце.
Жонка у пясочку,
Людзям служаць дзеці.

Сам ужо да працы
Стар і слабаваты,
З торбамі папхнуўся
Ад хаты да хаты,

Пусткаю зірнула
У яго прысельлі:
Ні плужок, ні збожжа
Вока не вяселіць;

Зноў зрастаюць гоні
Лазіною дзікай,
Зайцаў там ды соваў
Толькі чутны клікі.

Так зьвярцелась прахам
Доля чалавека,
Так усё ідзе ў нас
Ад веку да веку.

Можа хто ня верыць
Гэтай песьні сьлёзаў?
Дык паслухай толькі
Гоману бярозаў;

Што крыжы гавораць
Пры пуціне кажнай,
Ды званы на вежы,
Што гудзяць так важна:

А яны раскажуць
Аб маёй старонцы,
На якую глянуць
Страшна нават сонцу…